Döviz Sözlüğü
Döviz Nedir? Döviz İşlemlerinde Kullanılan Temel Terimler Nelerdir?
Döviz Kurları, tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de ekonomik birikim varlık araçları sürekli değişkenlik göstermektedir. Gelişen ve değişen yatırım araçları içerisinde Döviz yönetimi ve yatırımı geçmişten günümüze kullanılan en aktif varlık türüdür. Eskiden sadece ticaretle uğraşan veya yurt dışında gezi ya da tatil yapacak kişiler tarafından takip edilen döviz piyasaları artık yetişkin insanlar tarafından anlık olarak döviz kurları adı altında takip edilmekte ve yaşanacak kur dalgalanmalarının teknik olarak analizlerini ve beklentilerinin yorumlanması hayatımıza girmiştir. Dünyada ve ülkemizde yaşanan gelişmelere göre döviz kurlarına olan yansımasını anlık ve ekonomik ölçümlerle takip edilmektedir. Dövize olan yatırım aslında insanoğlunun sahip olduğu paranın piyasalar karşısında değerini korumak için döviz alım satım işlemi yaptığı gerçeğini taşımaktadır. Merkez Bankası Döviz Kurları ve Serbest Piyasa Döviz Kurları olarak ülkemizde farklı döviz kurları bulunmaktadır. İnsanlar tüm döviz alım satım işlemlerinde bu döviz kurları detaylarına bakarak değerlendirmelerini yaparak döviz işlemlerine karar vermektedirler.
Döviz Terimleri Sözlüğü
Döviz, döviz piyasaları, döviz işlemleri, döviz yatırımı ya da döviz politikaları ile ilgili çok sayıda terim ve kavramla karşılaşıyoruz. Bazılarını çok iyi bilsek de içlerinde anlamını bilmediğimiz ya da kavramakta zorlandığımız terimler de var. Bu terimleri ve anlamlarını kategorilere ayrılmış olarak aşağıdaki başlıklar altında bulabilirsiniz.
Döviz ve Döviz Kuru Hakkında Genel Terimler;
Döviz: Döviz bir ülkenin milli ve yerel para birimi dışında kalan ve o ülkede farklı ülkelerin para birimlerine verilen genel bir finansal varlık anlamında gelen isimdir. Örneğin Türkiye’de ABD para birimi USD için Döviz gibi.
Döviz Kuru: Farklı iki ülkenin para biriminin birbirleri karşısına ki değeridir. Yani iki farklı ülkenin biri birine olan değişim oranına da döviz kuru denilebilir.
Örneğin, “1 USD = 40 TL” ifadesi USD/TRY döviz kurunu gösterir.
Döviz Alış: Bankalar tarafından veya döviz bürolarının müşterilerinden aldığı yabancı para biriminin hangi fiyattan satın aldığını gösteren terimdir.
Döviz Satış: Bankalar tarafından veya döviz bürolarının müşterilerine sattığı yabancı para biriminin hangi fiyattan satıldığını gösteren terimdir.
Nominal Kur: Farklı iki ülkenin para birimlerinin birbirleri arasındaki cari piyasa fiyatına verilen isimdir. Nominal kur hesaplamalarında ülkenin enflasyon gibi faktörleri dikkate alınmamaktadır.
Reel Döviz Kuru: Nominal döviz kurunun ülke enflasyonun farkları dikkate alınarak düzeltilmiş haline denilir.
Çapraz Kur: Herhangi bir para birimine ait değeri, farklı iki yabancı ülke para birimi arasındaki kur üzerinden dolaylı olarak hesaplanmasına çapraz kur denir. Örneğin, USD/TRY, EUR/TRY ve EUR/USD kurlarını kullanılarak belirlenir.
Parite: İki farklı ülke para biriminin birbirine karşı oluşan değerine verilen orandır.
Baz Döviz ve Karşıt Döviz (Base & Quote Currency): Döviz çiftleri arasında belirtilen para birimlerindeki ilk sırada belirtilen para birimine “baz döviz”, ikinci sırada yer alan ise “karşıt döviz” olarak tanımlanmaktadır. Örneğin, USD/TRY çiftinde USD baz döviz, TRY ise karşıt dövizdir.
Kur Makası (Spread): Döviz bürolarının veya bankaların döviz işlemlerindeki alış ve satış fiyatları arasında koyduğu farktır.
Döviz Kuru Riski: Döviz kurlarında oluşan yukarı ya da aşağı yönlü dalgalanmalar uluslararası ticaret yapan işletmeler veya döviz yatırımcıları için risk unsurudur. Örneğin, Türkiye’de işletme sahibi olan Türk yatırımcı USD (dolar) üzerinden borçlanma yapma durumunda oluşacak doları yükselmesinde borcuna karşılık gelen TL para birimi fazlalıkla artacaktır.
Kur Farkı (Exchange Rate Difference): Bir para biriminin farklı tarihlerdeki kur değişiminden kaynaklanan farktır. Muhasebe ve finans raporlamasında, örneğin fatura kesim tarihi ile ödeme tarihi arasındaki kur oynaklığı nedeniyle oluşan fark “kur farkı” olarak bilinir.
Döviz Kuru Türleri ile İlgili Terimler
Spot Kur: Herhangi bir dövizin anlık olarak alınıp satıldığı piyasalarda oluşan cari kurdur.
Vadeli Kur (Forward Kur): Herhangi bir döviz değişimi sağlayan finansal kurum tarafından önceden belirlenerek ileri tarihte yapılacak döviz işleminin bugünden sabitleyerek belirlenen döviz kurudur.
Dalgalı Kur (Serbest Piyasa Kuru): Döviz kurlarının sadece arz ve talep dengesine göre serbest olarak belirlendiği yapıdır. Dalgalı kurlarda merkez bankası tarafından herhangi bir müdahale etme gibi kuralı yoktur.
Sabit Kur Sistemi: Ülkelerin kendi para biriminde ülkenin merkez bankası tarafından belirli döviz kuru seviyesine sabitlendiği sisteme denir.
Denetimli Kur Sistemi: Piyasalarda oluşan serbest kur fiyatlamasına izin verilir fakat merkez bankasının gerekli gördüğü senaryolarda kura müdahale ederek belli bir bant seviyesinde tutmaya çalışmasına denir.
Merkez Bankası Döviz Kuru (Resmi Kur): Ülkelerin merkez bankaları tarafından belirlenen ve yayınlanan “gösterge kur” değerleridir. Bu gösterge kurlar bazı ülkelerde bağlayıcılık sergilemektedir.
Döviz Piyasası ile İlgili Terimler
Döviz Swapı: Farklı iki ülke para biriminin belirli bir süre için değiş tokuş edilmesi işlemine verilen isimdir. Genelde merkez bankaları ve şirketler bu işlemi sık kullanırlar.
Döviz Kredisi: Yabancı para birimleri üzerinden alınan döviz borçlanmasıdır.
Döviz Pozisyonu: Herhangi bir yatırımcının yada şirketlerin sahip oldukları döviz varlıklarının tamamen döviz cinsinden yükümlülük toplamıdır.
Açık Pozisyon: Oluşacak kur riskine karşı korunmasız döviz pozisyonudur.
Kapalı Pozisyon: Döviz üzerinde oluşan riskinin “tamamen yönetilebildiği” yani “hedge” edildiği duruma verilen isimdir.
Pip: Döviz piyasalarında en küçük fiyat değişimini ifade eden birimidir. Örneğin EUR/USD kurunun 1,1100’dan 1,1101’e çıkması 1 pip’lik artış anlamına gelir.
Kaldıraç: Küçük tutarlı teminatlarla daha büyük işlem hacimlerini yapabilme imkânı sağlayan sistemdir.
Stop-Loss: Oluşabilecek zararı belli bir sınırda tutabilmek için belirlenen otomatik satış -pozisyon kapatma- için belirlenen sevidir.
Take-Profit: Oluşan kazancı realize etmek için belirlenen otomatik kâr alma seviyesidir.
Dövizle İlgili Ekonomik ve Finansal Terimler
Rezerv: Merkez bankalarının sahip olduğu döviz ve altın varlıklarıdır.
Likidite: Herhangi bir varlığın hızlı şekilde ve değer kaybına uğramadan nakde çevrilebilme kapasitesidir.
Konvertibilite: Herhangi bir ülke para biriminin diğer para birimleriyle veya dövize serbest şekilde ve herhangi bir yasal engele takılmaksızın dönüşüyor olmasıdır.
Devalüasyon: Herhangi bir ülkenin para biriminin yabancı ülke para birimi karşısında resmi olarak değerinin düşürülmesi işlemine verilen isimdir. Bu işlem sabit veya yarı sabit kur rejimi uygulayan bir ülkelerin para birimleri ile işlenmesidir.
Revalüasyon: Herhangi bir ülkenin para biriminin yabancı ülke para birimi karşısında resmi olarak değerinin yükselmesi işlemine verilen isimdir. Bu işlem sabit veya yarı sabit kur rejimi uygulayan bir ülkelerin para birimleri ile işlenmesidir.
Döviz Müdahalesi: Merkez bankalarının döviz kurlarında ihtiyaç halinde etki etmek amaçlı alım veya satım işlemleriyle yaptıkları piyasaya müdahale işlemidir.
Kur Spekülasyonu: Döviz kurlarında oluşan dalgalanma hareketlerinde kâr elde etmek amacıyla al-sat işlemlerinde pozisyon almaktır.
Kur Manipülasyonu: Döviz piyasalarında bilinçli olarak yönlendirme veya yanlış algı oluşturma hareketlerine verilen isimdir.
Önemli Bilgilendirme;
Bu sayfada yer alan yer alan tüm ifadeler, finansal bilgiler, birikim ve tasarruf önerileri, genel yorum ve eğitici bilgiler içermektedir. Fakat, bu yorumlar ve bilgiler yatırım danışmanlığı kapsamında değildir ve yatırım kapsamında yönlendirmeye pozitif yönlü olarak uyarlanamaz. Yatırım danışmanlığı hizmeti, yetkili yatırım danışmanları kuruluşları tarafından kişilere özel olarak verilir. Bu sebepten bu sayfamızda yer alan döviz terimleri kelime anlamlarını yorumlayarak herhangi bir yatırım veya kişisel mali durum değerlendirmesi yapılarak risk ve getiri işlemi yapılmasını özellikle önermekteyiz.